Edvard Munch, The Scream, 1893
Γνωστέ μου άγνωστε,
Ο σκοπός της σημερινής καταχώρησης είναι να εξηγήσει τους λόγους που είναι ανούσιο κάποιος να φανατίζεται υπέρ του ενός ή του άλλου υποψηφίου προέδρου στις επικείμενες εκλογές στην Αμερική. Ιδιαίτερη σημασία δίνω στο επιχείρημα του «υποστηρίζω Obama επειδή θα σταματήσει τους πολέμους»
Η Αμερική είναι η χώρα πρότυπο του νεοφιλελευθερισμού. Στα πλαίσια του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος, η Αμερική είναι ο σημαιοφόρος ηγεμόνας. Ο ρόλος της κυβέρνησης είναι υποβαθμισμένος, καθώς η χώρα ουσιαστικά ανήκει στους κεφαλαιοκράτες, στους καπιταλιστές. Το κεφάλαιο δεν γνωρίζει σύνορα, πατρίδα ή αρχές. Η μόνη αρχή του κεφαλαίου είναι η συνεχιζόμενη αύξηση του κέρδους. Ο εργαζόμενος από τη στιγμή που δεν κατέχει πλέον τις μεθόδους παραγωγής, πουλάει το μόνο πράγμα που του ανήκει ώστε να διασφαλίσει τις βασικές του ανάγκες. Πουλάει την εργασία του και πληρώνεται με μισθό. Το κέρδος δηλαδή καταλήγει στα χέρια αυτών που κατέχουν τις μεθόδους παραγωγής, τους καπιταλιστές.
Ο εργάτης στην Τουρκία δεν διαφέρει ή έχει κάτι να χωρίσει με τον εργάτη στην Κύπρο, στην Ελλάδα, στη Γερμανία ή οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Όλοι υπόκεινται την ίδια βασική εκμετάλλευση από τους καπιταλιστές σε διαφορετική εννοείται κλίμακα. Όπως είπαμε πριν, ο στόχος των καπιταλιστών είναι να πολλαπλασιάσουν τα κέρδη τους. Αυτό επιτυγχάνεται με δυο τρόπους. Ο πρώτος είναι με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, εκσυγχρονίζοντας τις υφιστάμενες μεθόδους παραγωγής και αυτοματοποιώντας όσο περισσότερες εργασίες με όσο λιγότερα έξοδα. Ο δεύτερος τρόπος είναι επεκτείνοντας την αγορά και τους πόρους τους. Κλασσικό παράδειγμα είναι η παραγωγή στις υπό ανάπτυξη χώρες. Τι γίνεται εκεί; Λόγω φθηνού εργατικού δυναμικού, η παραγωγή μεταφέρεται στις εν λόγω χώρες ενώ τα κέρδη φεύγουν για τη δύση. Παράλληλα στα πλαίσια του «εκδημοκρατισμού» τους και σύμφωνα με τους όρους του IMF και της Διεθνούς Τράπεζας οι οικονομίες τους φιλελευθεροποιούνται με αποτέλεσμα να εξαρτώνται από τη δύση, χωρίς όμως να έχουν το περιθώριο να βγουν από τη μιζέρια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτοί δεν είχαν αποικίες για να αναπτύξουν βιομηχανία εις βάρος όλης της υπόλοιπης γης. Για δεκαετίες οι «ανεπτυγμένες» οικονομίες, εκμεταλλεύονταν τις υπανάπτυκτες κλέβοντας με τη βία ή με το νόμο του πολέμου τις πρώτες ύλες τους. Αυτό γινόταν τον καιρό της αποικιοκρατίας (βλ. ξυλία, καφές, blood diamonds κ.α.) και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Λαμπρό παράδειγμα είναι οι πρόσφατοι πόλεμοι. Εισέβαλαν σε χώρες με αφελείς/αστείες δικαιολογίες, αδιαφορώντας για τις ενστάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ισοπεδώνοντας τη χώρα. Αργότερα την «εκδημοκρατικοποίησαν» βάζοντας δικό τους πρόεδρο που θα μετατρέψει την οικονομία και την κοινωνία σε καπιταλιστική, σε προτεκτοράτο τους δηλαδή. Έτσι, οι καπιταλιστές της Αμερικής θα εκμεταλλεύονται τους φυσικούς πόρους της χώρας «νόμιμα» (βλ πετρέλαιο). Το αποτέλεσμα είναι ότι οι υπο ανάπτυξη χώρες – αυτές που ονομάζουμε global south – να είναι καταδικασμένες να παραμείνουν μόνιμα στη μιζέρια και οι κάτοικοι τους να βλέπουν τα παιδιά τους να πεθαίνουν από ασιτία στον αιώνα των αιώνων (αμήν).
Εδώ φτάνουμε σιγά αλλά σταθερά στο ρόλο που έχει το κράτος. Η δύναμη πλέον δεν βρίσκεται στο κράτος αλλά στο κεφάλαιο. Το κεφάλαιο χρησιμοποιεί το κράτος για να επιτεύξει τους στόχους του. Το κράτος θα μπορούσαμε να πούμε είναι ένα από τα μέσα που χρησιμοποιούν οι επιχειρηματίες για να προωθήσουν τα συμφέροντά τους. Αν το κεφάλαιο χρειάζεται νέες αγορές ή επιπλέον πηγές πρώτων υλών θα τις έχει. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο γίνονται πόλεμοι Ο πρόεδρος λοιπόν της Αμερικής είναι μια μαριονέτα του κεφαλαίου. Αν «χρειάζεται» να γίνει πόλεμος θα γίνει, ανεξάρτητα από το άτομο που βρίσκεται φαινομενικά στο τιμόνι της χώρα. Βάση αυτού του σκεπτικού είναι αφελής η άποψη ότι επιλέγω τον ένα ή τον άλλο για να σταματήσουν οι πολέμοι.
Προς τι λοιπόν ο φανατισμός; Αντιλαμβάνομαι γιατί να θέλει κάποιος να κερδίσει ο Obama. Το κριτήριο μου θα ήταν οι προτάσεις του για την παιδεία, υγεία, εξάλειψη του ρατσισμού κτλ. Ο άξονας αξιολόγησης που μπορούμε να έχουμε σαν εξωτερικοί παρατηρητές είναι εκείνος του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης σαν εξίσου θύματα του κεφαλαίου. Αυτό όμως δεν δικαιολογεί ούτε τον φανατισμό, ούτε και το επιχείρημα για τους πολέμους. Όσον αφορά δε το Ιράκ, το γεγονός ότι θέλει να απομακρύνει τα στρατεύματα εξηγείται με την άποψη ότι κατάφεραν αυτό που ήθελαν. Έχουν βάλει φιλοδυτικό πρόεδρο και εκμεταλλεύονται τα πετρέλαια τους. Δεν υπάρχει λόγος πλέον να βρίσκονται εκεί. Το κεφάλαιο τραβά για νέες δόξες τώρα, πήραν σειρά οι επόμενοι.
Κρατήστε λοιπόν καλά, γιατί τα δύσκολα είναι μπροστά. Παραθέτω και ένα απόσπασμα
«The bourgeoisie has through its exploitation of the world-market given a cosmopolitan character to production and consumption in every country…. All old-fashioned national industries have been destroyed or are daily being destroyed… In place of the old wants, satisfied by the production of the country, we find new wants, requiring for their satisfaction the products of different lands and climes. In place of the old local and national seclusion and self-sufficiency, we have intercourse in every direction, universal interdependence of nations… The bourgeoisie, by the rapid improvement of all instruments of production, by the immensely facilitated means of communications, draws all, even the most barbarian nations, into civilization. The cheap prices of the commodities are the heavy artillery with which to batter down all ‘Chinese Walls’, with which it forces the barbarians’ intensely obstinate hatred of foreigners to capitulate. It compels all nations, on pain of extinction, to adopt the bourgeois mode of production… i.e. to become bourgeois themselves. In one word, it creates a world after its own image.»
Θυμίζει κάτι; Γράφτηκε για την οικονομική κρίση, για το credit crunch; Θα μπορούσε να είχε συγγραφεί χτες αν εξαιρέσουμε τον τρόπο διατύπωσης του (παλιά μετάφραση). Το κείμενο αυτό γράφτηκε το 1845 στο Κουμμουνιστικό Μανιφέστο του Marx και του Engels. Οι προβλέψεις αυτές έγιναν πριν ακόμα αναπτυχθούν οι τεχνολογίες που προβλέπει ο Μάρξ, πριν ακόμα ο καπιταλισμός πάρει την υφιστάμενη παγκόσμια μορφή εκμετάλλευσης που έχει. Σε ρόλο προφήτη, ο Μάρξ μας καλεί… εμείς σαν στρουθοκάμυλοι κλείνουμε μάτια και αυτιά μέχρι τα επόμενα χειρότερα.