Στους διάφορους καφέδες που πίνω με φίλους, ανακαλύπτω μια υποβόσκουσα αντίληψη σχετικά με τις σχέσεις. Ότι η σχέση-δεσμός είναι πλέον κάτι ανέφικτο καθώς ο έρωτας έχει πεθάνει με αναγκαία εναλλακτική επιλογή τη σχέση-σέξ. Η σχέση-σέξ, είναι μια χαρά, μέχρι τη στιγμή που χρειάζεσαι κάτι περισσότερο από σαρκική ευχαρίστηση και οικειότητα. Τέτοιου είδους σχέση είναι ικανή να σου γεμίσει την αγκαλιά αλλά όχι την καρδιά. Καλύπτει την ανάγκη της επιφανειακής μοναξιάς, αλλά προβάλλει βαθύτερα αισθήματα μοναξιάς που δύσκολα ανιχνεύονται, αλλά αποτελούν τη ρίζα του «κακού» που βιώνουμε μέσα μας.

Το πρόβλημα με τη σχέση-σεξ, δεν είναι η αγάπη και έρωτας (ή η έλλειψη αυτών). Άλλωστε, οι δυο αυτές ορολογίες έχουν διαφορετικές ερμηνείες βάση βιωμάτων του καθενός μας. Αυτό που λείπει από τη σχέση-σεξ είναι η ποίηση. Η ταπεινή πεποίθηση ότι αν υπήρχε θεός και ενσαρκωνόταν σε άνθρωπο θα ήταν ποιητής εφαρμόζεται απόλυτα στο θέμα.

Μόνο ένας ποιητής μπορεί να περιγράψει το συναίσθημα ευδαιμονίας, αγάπης και λατρείας στον τρόπο που αυτή γεμίζει ένα ποτήρι με κρασί. Μόνο η ποίηση και τα ανθρώπινα συναισθήματα έχουν χώρο για υπερβολή. Πως αλλιώς να εξηγήσεις ότι ανακαλείς άσχημες θύμησες αλλά γελάς γιατί βλέπεις να περνάνε μπροστά σου τα χείλια της που κλείνουν προς τα κάτω όταν είναι πικραμένη; Πως αλλιώς ερμηνεύεται η λατρεία του βλέμματος της όταν περνά καλά; Δεν υπάρχει άλλος τρόπος εξήγησης της εκτίμησης της σιωπής μεταξύ των δυο, αλλά παράλληλα της ακατάπαυστης πολυλογίας των βλεμμάτων.

Πως αλλιώς δικαιολογείται το να πληγώνεσαι επειδή πλήγωσες; Όταν δηλαδή αυτή προσπαθεί (συνειδητά η ασυνείδητα) να σε κάνει να πονέσεις για να καλύψει τις πληγές της, αλλά εσύ πληγώνεσαι όχι από τα λόγια της που πονούν, αλλά επειδή την πλήγωσες.

Μόνο η ποίηση μπορεί να χωρέσει δυο ανθρώπους που θέλουν να είναι σύνολο.

Ακολουθεί το αγαπημένο μου ποίημα του Ρίτσου με τίτλο Γυμνὸ σῶμα

Εἶπε:
ψηφίζω τὸ γαλάζιο.
Ἐγὼ τὸ κόκκινο.
Κι ἐγώ.

Τὸ σῶμα σου ὡραῖο
Τὸ σῶμα σου ἀπέραντο.
Χάθηκα στὸ ἀπέραντο.

Διαστολὴ τῆς νύχτας.
Διαστολὴ τοῦ σώματος.
Συστολὴ τῆς ψυχῆς.

Ὅσο ἀπομακρύνεσαι
Σὲ πλησιάζω.

Ἕνα ἄστρο
ἔκαψε τὸ σπίτι μου.

Οἱ νύχτες μὲ στενεύουν
στὴν ἀπουσία σου.
Σὲ ἀναπνέω.

Ἡ γλῶσσα μου στὸ στόμα σου
ἡ γλῶσσα σου στὸ στόμα μου-
σκοτεινὸ δάσος.
Οἱ ξυλοκόποι χάθηκαν
καὶ τὰ πουλιά.

Ὅπου βρίσκεσαι
ὑπάρχω.

Τὰ χείλη μου
περιτρέχουν τ᾿ ἀφτί σου.

Τόσο μικρὸ καὶ τρυφερὸ
πῶς χωράει
ὅλη τὴ μουσική;

Ἡδονή-
πέρα ἀπ᾿ τὴ γέννηση,
πέρα ἀπ᾿ τὸ θάνατο.
Τελικὸ κι αἰώνιο
παρόν.

Ἀγγίζω τὰ δάχτυλα
τῶν ποδιῶν σου.
Τί ἀναρίθμητος ὀ κόσμος.

Μέσα σε λίγες νύχτες
πῶς πλάθεται καὶ καταρρέει
ὅλος ὁ κόσμος;

Ἡ γλῶσσα ἐγγίζει
βαθύτερα ἀπ᾿ τὰ δάχτυλα.
Ἑνώνεται.

Τώρα
μὲ τὴ δική σου ἀναπνοὴ
ρυθμίζεται τὸ βῆμα μου
κι ὁ σφυγμός μου.

Δυὸ μῆνες ποὺ δὲ σμίξαμε.
Ἕνας αἰῶνας
κι ἐννιὰ δευτερόλεπτα.

Τί νὰ τὰ κάνω τ᾿ ἄστρα
ἀφοῦ λείπεις;

Μὲ τὸ κόκκινο τοῦ αἵματος
εἶμαι.
Εἶμαι γιὰ σένα.

Ἀθήνα 24.9.80

Η παρούσα καταχώρηση είναι σχολιασμός στο άρθρο «Μεγάρου το ανάγνωσμα, η συνέχεια» του κ. Γιώργου Πίττα

κ. Γιώργο Πίττα,

Έχω δυο – άσχετους μεταξύ τους – προβληματισμούς σχετικά με την ανέγερση του Μεγάρου Πολιτισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαι εναντίων του έργου, αντιθέτως μάλιστα.

Το Μέγαρο Πολιτισμού θα είναι ένας χώρος όπου θα στεγάζεται την τέχνη. Απαραίτητο συστατικό στη διαμόρφωση τέτοιων χώρων είναι οι επισκέπτες. Στις μεγάλες εκθέσεις τις Ευρώπης, εκείνο που με συνεπαίρνει – παράλληλα με κάποια εκθέματα – είναι ο κόσμος. Ο απλός κόσμος που έμαθε να ενδιαφέρεται και σε κάποιες περιπτώσεις να εκτιμά την τέχνη. Ανδρόγυνα που διανύουν τη δεκαετία των εβδομήντα αλλά περπατούν κακήν κακώς εκατοντάδες μέτρα για να θαυμάσουν τα περιεχόμενα ακόμη μιας αίθουσας. Νεαρά ζευγάρια 25-30 χρονών με το μωρό τους στο καροτσάκι φορτωμένοι με τη τσάντα που περιέχει τα αναγκαία εφόδια του/της μικρού/ής να θαυμάζουν τα εκθέματα, επειδή θέλουν. Άνθρωποι διαφόρων ηλικιών που αποφασίζουν να περάσουν το σαββατιάτικο πρωινό και απόγευμα τους σε ένα μουσείο, με διάλειμμα για ένα σάντουιτς στη καφετέρια του μουσείου. Επειδή θέλουν, επειδή τους ευχαριστεί.

Η λέξεις κλειδί είναι το «θέλω» και η «ευχαρίστηση». Αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος έχει την απαραίτητη προπαίδεια για να εκτιμήσει την τέχνη η οποία αποτελεί κομμάτι της ζωή του. Χωρίς να θέλω να διαχωρίσω τον εαυτό μου και με όλο το σεβασμό στον μέσο Κύπριο και Κύπρια, νομίζω ότι δεν είμαστε ακόμα έτοιμοι για το μέγαρο, καθώς η τέχνη δεν είναι χαρακτηριστικό που παράγει ευχαρίστηση στην Κυπριακή κοινωνία.

Το Μέγαρο Πολιτισμού, που επιμένω ότι σωστά θα ανεγερθεί, πρέπει να αποτελέσει τη συνέχεια μια σειράς αλλαγών που θα επιφέρουν βελτίωση στη νοοτροπία του Κύπριου σχετικά με την αντιμετώπιση του προς την τέχνη. Το Μέγαρο πρέπει να είναι η απάντηση στη ζήτηση της τέχνης. Έτσι και μόνο έτσι θα είναι εκτιμιταίο. Στην παρούσα φάση όμως δεν υπάρχει ζήτηση.

Το είχα πει και παλαιότερα. Πολλές φορές πάω περίπατο με τα πόδια στην παλιά Λευκωσία. Με βοηθά να σκεφτώ και να χαλαρώσω, ίσως και να καταφέρω να αποθανατίσω φωτογραφικά κάτι που με ενθουσιάζει. Συχνά καταλήγω στην παλιά ηλεκτρική που πλέον είναι εκθεσιακός χώρος. Έχει φορές που είμαι μέσα δυο και τρεις ώρες χωρίς να μπει άνθρωπος. Κάθε φορά που βλέπω ένα έκθεμα που με ενθουσιάζει βιώνω αυτό που περιέγραψα πιο πάνω. Τη συνειδητοποίηση της ανάγκης καλλιέργειας της νοοτροπίας μιας ολόκληρης κοινωνίας σχετικά με την αντίληψη της περί τέχνης.

Ο αντίλογος στο επιχείρημα μου είναι προφανής και ενδεχομένως σωστός, γι’ αυτό οι εν λόγω σκέψεις πρέπει να εκληφθούν σαν προβληματισμός και όχι σαν αντίρρηση στο έργο. Η κριτική του προβληματισμού αυτού είναι ότι με την παρουσία (availability) και τη δημοσιότητα που θα πάρει το μέγαρο, θα κινήσει το ενδιαφέρον πολλών με αποτέλεσμα να κερδίσει μερικούς ακόμα θαυμαστές ο ευρύτερος χώρος της τέχνης. Ίσως μάλιστα να κερδίσει και μερικούς δημιουργούς.

Εδώ τελειώνει ο πρώτος προβληματισμός. Ο δεύτερος είναι περισσότερο σχολιασμός της προτελευταίας παραγράφου σας: «Το έργο, χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και, κατά συνέπεια, είναι απολύτως ελεγχόμενο αναφορικά με τη διαφάνεια του σε όλα τα επίπεδα.» Το ότι το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ξέρουμε πολύ καλά ότι δεν επηρεάζει τους διάφορους επιτήδειους και τις μίζες που τους χαρακτηρίζουν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας μοχλός ελέγχου και πίεσης σε τέτοιου είδους έργα αλλά δεν νομίζω ότι αποτρέπει τους συνήθεις ύποπτους από την αισχροκέρδεια εναντίων των φορολογούμενων συμπολιτών τους.

Δισεκατομμύρια ωρών σκέψης αποτυπώθηκαν σε ποσότητες χαρτιού αναλύοντας τη δημοκρατία. Φιλόσοφοι, ακαδημαϊκοί, πολιτικοί και πολιτικάντιδες προσπάθησαν να εφεύρουν μια ενιαία λίστα με τα χαρακτηριστικά αυτού που λέμε «δημοκρατία».

Δημοκρατία είναι κάτι συλλογικό αλλά παράλληλα απόλυτα προσωπικό. Δημοκρατία είναι η αίσθηση της ευχαρίστησης όταν κάνουμε κάτι που είναι κοινωνικά αποδεχτό ως «καλό» αλλά δεν επηρεάζει εμάς. Η δημοκρατία είναι ενσωματωμένη στα ένστικτα μας. Η απόλυτη δημοκρατία είναι ο ρομαντισμός της εικόνας του ανθρώπου των σπηλαίων που δεν μπόρεσε να ψαρέψει το φαγητό της μέρας αλλά μοιράζεται το ψάρι του γείτονά του. Χωρίς γλωσσικές εξάρσεις, άνευ πρέπει και δήθεν.

Δημοκρατία είναι κάτι απόλυτα προσωπικό. Είναι το ενδιαφέρον για κάτι πέραν του εαυτούλη μας. Η συλλογικότητα έχει διάφορες ρίζες. Κάποιοι είπαν ότι βασίζεται στο συμφέρον κι άλλοι στην εκ γενετής ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει σε κάποιο σύνολο. Ο καθένας το ερμηνεύει αναλόγως κοινωνικού περιβάλλοντος που πέρασε τα χρόνια του.

Παρόλα αυτά, το αίσθημα της δημοκρατίας είναι μέσα μας. Οι επιλογές είναι δυο. Ή το καταπιέζουμε ή το αφήνουμε να μας οδηγήσει σε μια προσωπική ευτυχία στα πλαίσια μιας συλλογικής κοινωνικής αλλαγής. Ευσεβοποθείες της εικόνας του τέλειου.

Η πίστη στον άνθρωπο δεν πρέπει να εκλείψει ποτέ. Το σημαντικότερο όμως – παραδόξως – δεν είναι το μέλλον, αλλά το παρελθόν. Η ανάλυση αυτού διαμορφώνει τις αποφάσεις του μέλλοντος. Ο άνθρωπος μακριά από την κοινωνία, γυμνός από τις επιβολές της, είναι αθώος. Α-Θ-Ω-Ο-Σ. Τόσο απλό. Η ενοχές που του καταλογίζουν οι διάφοροι νεοφιλελεύθεροι είναι δικαιολογίες της ανεπάρκειας τους. Μακριά από ακαδημαϊκές προσεγγίσεις, η ανθρωπιά δεν δικαιολογείται εγκεφαλικά, αλλά τελείως συναισθηματικά. Αγαπώντας τον άνθρωπο αγαπούμε τον εαυτό μας, και τότε όλα μπορούν να γίνουν έστω λίγο καλύτερα.

Η Εκκλησία της Κύπρου και συγκεκριμένα ο Μητροπολίτης Τριμυθούντος Βαρνάβας δεν έδινε άδεια στον ιερέα της ενορίας να κηδεύσει τον μικρό Κωνσταντίνο Μιλτιάδους που πέθανε από το σύνδρομο του αιφνίδιου θανάτου σε ηλικία 3.5 ετών.

Οι «άγιοι πατέρες» για ακόμη μια φορά μένουν κολλημένοι στις ξεπερασμένες αρχές της εκκλησίας όπου το παράλογο επικρατεί και ορίζει την πολιτική της αρχιεπισκοπής. Αυτή είναι η συνεισφορά της εκκλησία στην απάλυνση του πόνου της οικογένειας που έχασε το μωρό της. Τι να πεις; Απλά απογοήτευση – ή μάλλον – επαλήθευση αυτών που λέμε τόσα χρόνια.

Πολλές φορές μπορώ να αντιληφθώ τα «γιατί» σε κάποιες απόψεις τους (στην πλειονότητα ακραίες και εθνικιστικές). Δεν να τις δικαιολογώ μεν, αλλά – τουλάχιστον – μπορώ να τις ερμηνεύσω. Τέτοια τεχνικά κωλύματα όμως, δεν μπορώ ούτε να τα δεχτώ ούτε να τα δικαιολογήσω. Πως περιμένουν να πείσουν οι ξεφτιλισμένοι ότι είναι οι εκπρόσωποι του Θεού στη γη; Πως να δεχτεί κάποιος ότι αυτοί είναι οι συνεχιστές ενός ανθρώπου που δεχόταν στην αγκαλιά του πόρνες και ληστές; Η άτοπη εμπλοκή τους στα κοινά, έχει απομακρύνει την Εκκλησία από τις αρχικές αξίες του χριστιανισμού αφήνοντας μόνο προκαταλήψεις αιώνων να επιβάλλονται στους πιστούς με την πρόφαση του σωστού και του λάθους.

Το μωρό αυτό, μπορούσε να ήταν δικό σας. Ποια θα ήταν η στάση σας τότε; Ντροπή σας λοιπόν.

Η μικρότητα και ποταπότητα της Εκκλησίας αντισταθμίζεται από τα μαθήματα ανθρωπιάς που δίνουν κάποιες άλλες οικογένειες.

Σήμερα η μέρα ήταν ηλιόλουστη. Μια πανέμορφη πανδαισία μυρωδιών και χρωμάτων που έδωσε τροφή στην παράλληλη πραγματικότητα της φαντασίας. Ο ουρανός καταγάλανος, σαν θόλος παλιάς εκκλησίας. Η αρμονία της φύσης, είναι μια αρχιτεκτονική πρόκληση στην τελειότητα. Οι εικόνες καλούν των έρωτα, μαζί κι εσένα. Ένα τραπέζι στη μέση του χορταριού. Γύρω, μικροσκοπικά λουλούδια σπάζουν την μονοτονία του πρασίνου, προκαλώντας χρωματική έκσταση. Στο τραπέζι ένα παγωμένο ροζέ κρασί και δυο ποτήρια να μας περιμένουν. Εσύ να φοράς ένα αέρινο φόρεμα κι εγώ να σε βλέπω και να μη σε χορταίνω. Πίσω ακούγεται η βραχνή φωνή να τραγουδά «μα τί μέρα όμορφη, χάρηκα που ήσουν εδώ, αχ μέρα πανέμορφη, με βοηθάς να κρατηθώ…»

Ρε μα τί ενομίσετε ότι εν η Αγλαντζιά πιον; Σιχτήρ. Αρχικά θέλατε να κατευθύνετε όλη την κίνηση του Γενικού Νοσοκομείου και του mall μέσω αυτής. Δηλαδή, να περνά δίπλα από το δασάκι της Αγλαντζιάς (ίσως το μόνο στη Λευκωσία) ένας χαμός αυτοκίνητα. Θέλατε να βαλτώσετε την Αγλαντζιά στην κίνηση και να κόψετε δέντρα για να καλύψετε την ανεπάρκεια σας (για να μπορέσει να εξυπηρετήσει ο δρόμος εκείνος τόσα αυτοκίνητα, πρέπει να κοπούν δέντρα). Προς τιμήν των δημοτικών αρχών δεν επιτράπηκε να γίνει κάτι τέτοιο. ΔΕΝ φταίει η Αγλαντζιά, επειδή εσείς δώσατε άδειες κύριοι χωρίς να προνοήσετε για υποδομές. Τώρα η Αθηένου θέλει να ανοίξει η δίοδος Αθηένου-κατεχόμενου Πυροϊου-Λευκωσίας, μέσον Αγλαντζιάς. Να σημειώσουμε ότι στην παρούσα φάση, η Αγλαντζιά έχει ήδη πρόβλημα με την οδική κυκλοφορία κατά τις ώρες αιχμής.

Κάποιος άλλος; Κάτι; Θέλετε να ανοίξουμε και ένα σκουπιδότοπο και μια μονάδα αφαλάτωσης; Αγλαντζιά to the rescue.