Η αλλαγή του χρόνου λειτουργεί σαν ορόσημο για μένα. Να λοιπόν που η ευαισθησία δε λέει να δαμαστεί παρόλα τα χαστούκια. Ευτυχώς. Καλά τα πήγαμε και φέτος…ή όπως λένε.. «τη γλυτώσαμε και φέτος».
Απόψε η νύχτα θα με βρεί αρχικά στο τραπέζι με την οικογένεια – την οποία όλο και περισσότερο αντιλαμβάνομαι ότι χρειάζομαι – και μετά στους δρόμους της παλιάς πόλης με φίλους και γνωστούς.
Θέλω να σας ευχαριστήσω που μου κάνετε την τιμή να διαβάζετε αυτά που σκέφτομαι και γράφω τόσα χρόνια τώρα. Είστε το αντίβαρο στην εχθρότητα. Ευχαριστώ. Όπως λέει και ο Θανάσης «αυτή η νύχτα ας μας βρει μ´ αυτούς που αγαπάμε». Να είστε πάντα καλά, εσείς κι αυτοί που αγαπάτε. Τα αλλά έρχονται, ουλλα σαζουν.
Του χρόνου ελπίζω να πιννουμε μπύρες σε ολόκληρη την παλιά Λευκωσία, χωρίς σιηπέττους, συρματοπλέγματα, ταυτότητες τζιαι μίσος.
Salvador Dali, 1940, 'Old age, adolescence, infancy (the three ages)'
Σήμερα (10/7) είναι τα γενέθλια μου. Όντας άθεος, μόνο δυο μέρες τον χρόνο γιορτάζω: την επέτειο της γέννησης μου και την αρχή του χρόνου. Η μέρα των γενεθλίων μου είναι δηλαδή μια από τις δυο πιο σημαντικές μέρες του χρόνου για μένα και την περνώ πάντα στη Λευκωσία (όπως και τον Δεκαπενταύγουστο αλλά αυτό είναι άσχετο future post).
Απόψε, σε αριθμό ζυγό, δειπνίσαμε σε ένα αγαπημένο εστιατόριο της πόλης και μετά ακούσαμε ζωντανά Λατινοαμερικανικές μουσικές με θέα – από ταράτσα πολυόροφου κτηρίου – τη Λευκωσία να κοιμάται. Ξεχώριζε φυσικά το φωτισμένο τζαμί που θαμπώνει με την ομορφιά του. Το ίδιο συναίσθημα με κατέκλυσε για ακόμη μια φορά.. το νοιώθω τόσο συχνά σε σκηνές που πρωταγωνιστεί η Λευκωσία που έχει καταντήσει γραφικό.. κι όμως ισχύει. Ιδού λοιπόν: «Μα τι όμορφη πόλη… μυρίζει ανατολή… είναι τόσο όμορφη γιατί δε σου κρύβει τα ελαττώματα της. Το κάλλος ζει στην ατέλεια. Χωρίς την ασχήμια της η πόλη θα έχανε από την ομορφιά της».
Ώρες-ώρες σκέφτομαι ότι η Λευκωσία δε θα μπορούσε να μην ήταν «η» Λευκωσία. Δε θα μπορούσε να μην είχε γένος θηλυκό (πχ όπως «το» Παρίσι). Πως να χωρέσει τόσος ερωτισμός σε έναν άντρα;
Χρόνια καλά να έχουμε λοιπόν
Η ζωή εν κλαίει. Γελά μας. Κάποιες φορές γελά πονηρά γιατί εννα μας την φέρει. Κάποιες άλλες γελά που ευχαρίστηση τζιαι αντανακλά ένα δικό μας γέλιο ευτυχίας. Εν ωραία όμως. Πάντα γελά. Εν ειρωνικό φυσικά το ότι τα πολλά γέλια προκαλούν δάκρυα. Όμως σε τούτη τη φάση τα δάκρυα εν έχουν τόπο. Καλό υπόλοιπο της μέρας σας τζιαι να σιερούμαστεν ούλλοι την άνοιξη. Για την πρωτομαγιά εσκεμμένα εν έγραψα τίποτε… νομίζω εν δικαιούμαι.
Dali, 1981, The Path of Enigmas (2nd version)
Ο φίλος του ήταν εκείνος που τον ισορροπούσε. Μέσω του έβλεπε την αντίληψη του μέσου ανθρώπου. Μέσα του – ο φίλος – κουβαλούσε τις αντιλήψεις και τις προκαταλήψεις της πόλης του, αυτές δηλαδή που ο ίδιος έθετε συνεχώς προς αμφισβήτηση στην προσπάθεια του να αναγνωρίσει το καλό και το κακό, το σωστό και το λάθος. Η διαδικασία αυτή στο τέλος του στοίχισε τη ζωή του γιατί έθεσε υπό εξέταση τη μέση – και συνεπώς κοινωνικά αποδεκτή και βαθιά ριζωμένη – αντίληψη περί ηθικής.
Ο φίλος όμως είχε αλλού τον νου του. Ανησυχούσε για τον επικείμενο θάνατο του φίλου. Η ανησυχία του αυτή πήγαζε από τη μεγάλη του φοβία για την αντίδραση των πολλών. Όλο αυτό το σκεπτικό είχε αφετηρία τον υλικό τρόπο που αντιλαμβανόταν τη ζωή. Γιατί αν αυτό που σε ενδιαφέρει είναι η ύλη, τότε η μεγαλύτερη φοβία σου είναι ο θάνατος, καθώς αυτός καταργεί τη δική σου ύλη και ακυρώνει όλα εκείνα που σου έδιναν υπόσταση.
Ο φίλος του, αν και δυο βήματα πριν περάσει το κατώφλι της ζωής και του θανάτου, προσπάθησε να τον προβληματίσει για μια τελευταία φορά. Δεν ήθελε να τον διδάξει, δε θεωρούσε ότι μπορούσε να τον διδάξει. Το μόνο που μπορούσε και ήξερε να κάνει καλά ήταν να προκαλεί προβληματισμό, να κατευθύνει τη σκέψη, ή απλά να προκαλεί σκέψη.
Τον προέτρεψε να ξεκαθαρίσει τις προτεραιότητες του. Τι είναι πιο σημαντικό; Η ζωή ή μια καλή ζωή; Οι πολλοί είναι και σωστοί; Μπορεί οι πολλοί να έχουν λάθος; Κι αν η καλή ζωή είναι πιο σημαντική από τη ζωή τότε που καταλήγουμε; Στον προσδιορισμό του καλού, στην μη υλική προσέγγιση των χαρακτηριστικών αυτών που κάνουν μια ζωή να είναι «καλή».
Μήνες μετά τη θανάτωση του φίλου, ο φίλος βρέθηκε να σκέφτεται μόνος σε μια γωνιά της πλατείας. «Θα μπορούσα να πεθάνω για αυτά που είναι σημαντικά στη ζωή μου», σκέφτηκε. Όσο είμαι ζωντανός και επιζητώ αυτά, τότε ζω – ή προσπαθώ να ζήσω – μια καλή ζωή. Τότε ήταν που άλλαξε κι η δική του ζωή. Αυτό που προσπάθησε να επιτύχει η φίλος του λίγο πριν πεθάνει, το κατάφερε νεκρός. Αντιλαμβανόμενος ο εν ζωή φίλος ότι το καλό μετριέται με την αναλογία του θανάτου, κατάλαβε ότι το μόνο που είναι ουσιαστικά σημαντικό είναι η αναζήτηση αυτού, η αναζήτηση του καλού.
Πότε αντιλαμβάνεσαι ότι χρειάζεσαι ένα άνθρωπο δίπλα σου;
Μα φυσικά όταν σκιστεί η σακούλα που έχεις μέσα τα σκουπίδια και προσπαθήσεις να την βάλεις/χωρέσεις/φορέσεις μέσα σε μια άλλη ίσου μεγέθους. Τα σκορπισμένα σκουπίδια ξυπνάνε επιθυμίες. Να τα προσέχετε.
Το γυμνασμένο μάτι του τραμπούκου